امروز: ۱۳۹۷/۸/۳۰
www.Bohraan.com
مدیر سایت
 
دکتر سیدمجتبی احمدی

پربیننده ترین ها

جستجو
   

سيستم كاربري
E-mail
کلمه رمز
» كلمه رمز خود را فراموش كرده ايد؟
» عضويت کاربران جديد

آمار بازدیدکنندگان سایت

آب و هوا



ارسال به دوستان  نسخه چاپی
مقاله:
 آیا شما یک سازمان تاب آور در برابر بحران ها دارید؟ بخش اول ودوم
دکترعلی عسکری دکترای برنامه ریزی شهری و منطقه ای (دانشگاه نیوکاسل انگلستان) استاد گروه مدیریت بحران (دانشگاه یورک -تورنتو - کانادا)






تاب آوری در برابر بحران ها (Disaster Resilience) یکی از مفاهیم بسیار مهم نظری و کاربردی در مدیریت بحران در سالهای اخیر بوده است.  این مفهوم  به طرز گسترده ای در مورد جوامع تاب آور بکار گرفته شده است. محققان تلاش کرده اند تا ویژگی های جوامع تاب آور را شناسایی و راهبردهای ایجاد این جوامع را معرفی نمایند. در همین راستا اخیرا توجه نسبتا زیادی به سازمانهای تاب آور در برابر بحرانها به عنوان یکی از اجزای مهم تاب آوری اجتماعی صورت گرفته است. سازمانهای عمومی و خصوصی باید تلاش نمایند تا خودشان را در برابر بحرانها تاب آور نمایند.  سازمانهای تاب آور سازمانهایی هستند که به دلیل آمادگی و برنامه ریزی و انعطاف پذیری بالایی که در خود ایجاد می نمایند میتوانند بحرانها را با هرینه های کم پشت سر بگذارند

همه سازمانها باید یکی از اهداف مهم و استراتژیک شان را تاب آوری در برابر بحرانها در نظر بگیرند و میزان دستیابی به این هدف مهم را مرتبا اندازه گیری کنند. مدلهای زیادی برای اندازه گیری تاب آوری سازمانی ارایه شده اند.  یکی از مدلهای اندازه گیری تاب آوری سازمانی توسط مک مانوس (McManus) ارایه شده است که مدل نسبتا جامعی است.  از نطر این مدل تاب آوری سازمانی دارای شاخصهایی می باشند که در سه محور اصلی عبارتند از:


۱. شاخصهایی که میزان موقعیت شناسی یا آگاهی موقعیتی (situational awareness) سازمان را اندازه می گیرند.

۲. شاخصهایی که آسیب پذیری های کلیدی (key stone vulnerabilities) سازمان را اندازه گیری می کنند.

۳. شاخصهایی که ظرفیت تطابق پذیری (adaptive capacity) سازمان را اندازه گیری می کنند.

منظور از موقعیت شناسی یا آگاهی موقعیتی فهم و درک سازمان از محیط عملیاتی و عملکردی اش است که می توان ان را از طریق الف) توانایی سازمان در آینده نگری و استفاده از فرصتها، ب) توانایی شناسایی بحرانها و عواقب احتمالی آنها، ج) فهم دقیق عواملی که زمینه ساز بحرانها هستند، د) آگاهی و اطلاع از منابع درونی و بیرونی در دسترس، ه) شناخت درست از حداقل پیش نیازهای برای ادامه فعالیت سازمان، و) شناخت درست از انتظارات، تعهدات و محدودیتهایی که در ارتباط با گروههای ذینفع وجود دارد اندازه گیری نمود. 


منظور از آسیب پذیری های کلیدی آن جنبه های عملیاتی و مدیریتی سازمان را در بر می گیرند که می توانند بیشترین اثرات را از وقوع بحرانها ببینند.  اینها شامل الف) داراییهای فیزیکی مانند ساختمانها و تاسیسات و تجهیزات و وسایل و ماشین الات، ب) داراییهای انسانی مانند مدیران، تصمیم گیران و نیروهای متخصص و ج) دارایی های کمتر ملموس مانند روابط و ارتباطات می شوند.



بالاخره ظرفیت تطابق پذیری به فرهنگ و پویایی یک سازمان مربوط می شود که به آن اجازه می دهد تا تصمیمات درستی را در شرایط معمولی و بحرانی اتخاذ نماید.  ظرفیت تطابق پذیری یک سازمان را می توان از طریق الف) ساختار رهبری  و تصمیم گیری در سازمان، ب) نحوه کسب، انتشار و نگهداری اطلاعات و دانش، ۳) درجه خلاقیت و انعطاف پذیری قابل تحمل در سازمان اندازه گیری نمود.

بخش دوم

در مطلب قبلی این شماره در مورد تاب آوری سازمانی و شاخصهای اندازه گیری آنها مطالبی را ارایه نمودیم.  در این مطلب راجع به زیر شاخصهای هر کدام از این شاخصها و عباراتی که به کمک آنها می توان این شاخصها را اندازه گیری نمود توصیحاتی بر اساس همان مدل ارایه می دهیم. منظور از سازمان در این مطلب همه انواع سازمان اعم از بخش خصوصی و یا عمومی و در هر حورزه فعالیتی را در بر می گیرد.  اگر در صدد اندازه گیری تاب آوری سازمان خود هستید می توانید هر کدام از عباراتی که در ذیل هر کدام از دسته ها آورده شده است را به صورت سوالی در پرسشنامه ای بگنجانید و با گزینه های کمی (۱ تا ۱۰ و یا ۱ تا ۱۰۰) و یا گزینه های کیفی (خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد   و یا  کاملا مخالفم ، مخالفم، نه موافق نه مخالف، موافقم و کاملا موافقم) میزان تاب آوری سازمان خود و یا مجموعه ای از سازمانها را اندازه گیری نمایید.  ضمنا شاخصها، زیر شاخصها و عباراتی که برای سنجش آنها در اینجا آورده شده اند قابل کم و زیاد کردن می باشند. یعنی شما می توانید متناسب با شرایط خود و یا کشور مواردی را که به نظرتان بهتر و مهمتر می رسند اضافه و مواردی را که مهم نیستند کم نمایید.   

 ۱. شاخصهایی که میزان موقعیت شناسی یا آگاهی موقعیتی (situational awareness) سازمان را اندازه می گیرند.

situational awareness

 نقش و مسولیتها

  1. میزان آگاهی افراد سازمان از نقش شان در شرایط بحرانی
  2.  توانایی سازمان در سرعت انتقال از شرایط عادی به شرایط بحرانی در صورت لزوم
  3. توانایی جایگزینی افراد کلیدی با سایر افراد در صورت عدم وجود آنها

درک و تحلیل مخاطرات و پیامدهای آنها

  1.  میزان تماس روزانه افراد سازمان و اطلاع از آنچه در سازمان می گذرد
  2. توجه فعالانه مدیران سازمان به مشکلات برای بهبود نحوه مقابله با بحرانها
  3. درک سازمان از مخاطرات و پیامدهای آنها بر سازمان
  4. حداکثر زمانی که سازمان می تواند فعالیتهایش را متوقف کند

 میزان ارتباطات و تماسها 

  1. میزان درک افراد از ارتباط موفقیت یک واحد سازمان با موفقیت واحدهای دیگر
  2. میزان درک سازمان از تاثیرات ناشی از ازمیان رفتن مهمترین مشتریان یا عرضه کنندگان مواد اولیه
  3. میزان حساسیت و توجه سازمان نسبت به تاثیر بحران در سازمان بر سایر سازمانها

 آگاهی و موقعیت شناسی بیمه ای

  1.   اگر سازمان نتواند برای سه ماه فعالیت کند تحت پوشش بیمه خواهد بود.
  2. اگر سازمان دچار خسارت شود دارای پس انداز لازم برای ادامه فعالیت تا دریافت خسارت از بیمه خواهد بود.

اولویتهای بازگشت به حالت عادی

  1.  تعریف اولویتهای سازمان برای شرایط بحرانی و بعد از آن 
  2. اولویتهای تعیین شده برای بازگشت به حالت عادی برای هدایت کارکنان سازمان کافی است.
  3. سازمان میزان حداقل منابع مورد نیاز برای فعالیتش را می داند.

 نظارت و گزارش دهی از وضعیت درونی و بیرونی

  1. پیگیری و خود ارزیابی بعد از بروز اتفاقاتی که مهار شده تند بجای احساس موفقیت کردن
  2. نظارت و پایش دایمی سازمان از آنچه می گذرد برای داشتن هشدارهای به موقع قبل از وقوع بحرانها
  3. درس گرفتن سازمان از حوادث قبلی و اطمینان از اینکه این درسها در آینده بکار گرفته می شوند.

 تصمیم گیری آگاهانه

  1. سرمایه گذاری سازمان در زمینه تصمیم گیری بر اساس تازه ترین و کامل ترین اطلاعات
  2. دسترسی به کمک متحصصان در صورت بروز مسایلی که افراد توانایی حل و برخورد با آن را ندارند

 ۲. شاخصهایی که آسیب پذیری های کلیدی (key stone vulnerabilities) سازمان را اندازه گیری می کنند.

vulnerability

 راهبردهای برنامه ریزی

  1. برنامه ریزی مناسب و کافی برای وقایع غیر منتظره در سازمان
  2. آمادگی سازمان برای بحرانها از طریق برنامه ریزی، بیمه، و ترکیبی از بیمه و برنامه ریزی
  3. سازمان دارای نیروهایی برای مدیریت خطر، استمرار فعالیتها و مدیریت بحران می باشد
  4. سازمان دارای برنامه مدون مدیریت بحران و استمرار فعالیتها می باشد
  5. سازمان دارای برنامه رسمی در رابطه با مخاطرات خاص می باشد
  6. سازمان برای مخاطرات طبیعی، حوادث، بیماری های واگیردار، قطع آب و برق، کلاهبرداری، خسارت به اعتبار، از دست رفتن مشتریان و غیره برنامه ریزی کرده است.

 شرکت در تمرینها و مانورها

  1. توجه سازمان به کافی نبودن برنامه و تمرین و آزمون کارایی برنامه ها از طریق برگزاری و شرکت در مانورها
  2. افراد سازمان امکان  صرف وقت و  شرکت در تمرینها و مانورهای مدیریت بحران را دارند
  3. اختصاص منابع و سرمایه گذاری مناسب برای آماده سازی سازمان برای مقابله با انواع بحرانها

 توانها و ظرفیتهای داخلی سازمان

  1.  سازمان دارای منابع داخلی کافی برای انجام موفق عملیات روزمره می باشد.
  2. در شرایط عادی منابع داخلی سازمان به گونه ای مدیریت می شوند که امکان جذب برخی تغییرات غیر منتظره کوچک  را دارند
  3. وقتی مشکلی در سازمان پیش می آید منابع داخلی به آسانی و بدون محدودیت و در کوتاه ترین زمان در دسترس خواهند بود

 توانها و ظرفیتهای خارجی سازمان

  1. سازمان اطمینان دارد که کارکنانش ارتباطات زیادی با بیرون دارند که می توانند در صورت نیاز منابع خارجی را در زمانی کوتاه بکار بگیرند
  2. سازمان دارای قرارداد با سایر سازمانها برای دریافت منابع و کمک از آنها در مواقع اضطراری می باشد.
  3. سازمان در مورد کمک رسانی به اجتماع در شرایط بحرانی فکر و برنامه دارد

 ارتباطات سازمانی

  1.  افراد سازمان آن بخش از کارشان را که وابسته به سازمانهای دیگر است به طرز کارایی مدیریت می کنند.
  2. سازمان با سایر سازمانهایی که در شرایط بحرانی به آنها نیاز دارد در ارتباط می باشد.
  3. سازمان نحوه ارتباطش را با سایر سازمانها ی مشابه و یا در محل می داند و دائما آنها را مدیریت می کند

 فرایندهای استوار برای شناسایی و تحلیل آسیب پذیری ها

  1. افراد سازمان می دانند سازمان با چه سرعتی تحت تاثیر حوادث غیر منتظره ممکن است قرار گیرد
  2. افراد سازمان اشتباهات مهم را حتی اگر دیگران متوجه نشوند گزارش می کنند
  3. افراد سازمان همیشه در صورت شناسایی نقاط بالقوه خطرآمیز پاداش دریافت می کنند

 مشارکت و حضور در سازمان

  1. افراد سازمان در هر سطحی اغلب در مورد آنچه ممکن است به وقوع بپیوندد فکر می کنند و راههای مدیریت آنها را بررسی می کنند
  2. کارکنان سازمان برای کارایی سازمان احساس مسئولیت می کنند
  3. افراد سازمان معمولا مشکلات را تا خل نشده اند از خودشان می دانند.

 ۳. شاخصهایی که ظرفیت تطابق پذیری (adaptive capacity) سازمان را اندازه گیری می کنند.

adaptive

 ذهنیت سیلویی

  1. افراد سازمان تشویق می شوند تا نقشها و کارهای مختلف در سازمان انجام دهند تا تجربه کسب کنند
  2. نوعی احساس عالی کار گروهی و همکاری بین اعضای سازمان وجود دارد
  3. افراد سازمان بدون هیچگونه مانعی با یکدیگر و با افراد سایر سازمانها کار می کنند

 ارتباطات و روابط

  1. سازمان به عنوان سازمانی فعال در بین سایر سازمانها شناخته می شود
  2. افراد سازمان با هر کس لارم باشد صرف نظر از محدودیتهای سازمانی کار می کنند تا کارشان را به خوبی انجام دهند
  3.  اگر سازمان نتوانند برای سه ماه کار کند ارتباطی که با سایر سازمانها دارد کمکش می کند تا به سرعت به حالت عادی برگردد

نگرش راهبردی و آینده نگری

  1. سازمان دارای چشم انداز و ماموریت مکتوب و رسمی است
  2. چشم انداز و ماموریتهای سازمان منعکس کننده  ارزشهای مورد علاقه سازمان می باشد
  3.  در سازمان معمولا در کنار کارهای روزمره وقتی برای ارزیابی مسیر و اهداف سازمان می گذارند.

 اطلاعات و آگاهی

  1.  در سازمان داشتن آگاهی و اطلاعات مورد نیاز برای مقابله با مسایل غیر منتظره توسط افراد در اولویت است
  2. اگر در سازمان اتفاق غیر عادی روی دهد افراد می دانند باید چگونه مقابله کنند.
  3. در سازمان توجه می شود که اطلاعات حساس به اشکال محتلف و در مکانهای مختلف نگهداری شوند

 ساختار رهبری، مدیریت و  اداره

  1. سازمان دارای مدیریت خوب و توانا برای مدیریت شرایط بحرانی می باشد
  2. افراد سازمان تصمیمات مدیریت را برای مدیریت بحران حتی اگر بدون مشورت با آنها اتخاذ شده باشند می پذیرند.
  3.  مدیریت سازمان میزان کار افراد را مرتبا بررسی کرده و اگر زیاد شوند از بار آنها می کاهد.
  4. مدیران رده بالای سازمان به صورت راهبردی فکر و عمل می کنند و همیشه جلو هستند. 
  5.  مدیران رده بالای سازمان الگوهای خوبی از نظر حرفه ای برای سایر اعضای سازمان می باشند.

خلاقیت و نوآوری

  1. سازمان افراد را در به چالش کشیدن و توسعه خود تشویق می کند.
  2. افراد سازمان در توانایی شان در بکار گیری روشهای جدید شناخته شده هستند.
  3. افراد سازمان برای خلاقیت و نوآوری و فکر کردن خارج ار دایره خودشان تشویق می شوند

 تصمیم گیری پیشرفته و مسئولانه

  1. در صورت وقوع مساله ای در سازمان همیشه فردی که دارای اختیارات لازم باشد وجود دارد
  2. وقتی لازم باشد سازمان می تواند تصمیمات سخت و مشکلی را بگیرد
  3. در سازمان افرادی که واجد صلاحیت تصمیم گیری باشند صرف نظر از رده شان به این کار اقدام می نمایند
  4.  

منبع: مجله اینترنتی مدیریت بحران و سوانح

  http://disasterman.blogfa.com/

  1. .
تاريخ: ۱۳۹۱/۱۰/۲۰

نظر کاربران
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما: