امروز: ۱۳۹۶/۸/۲۹
www.Bohraan.com
پربیننده ترین ها

جستجو
   

سيستم كاربري
E-mail
کلمه رمز
» كلمه رمز خود را فراموش كرده ايد؟
» عضويت کاربران جديد

آمار بازدیدکنندگان سایت

آب و هوا



ارسال به دوستان  نسخه چاپی
مقاله:
 روش سناریونویسی در آینده پژوهی: بخش اول تاریخچه و اهداف
مترجم مسعود منزوی برگرفته ازوب سایت مهندس حسین ظفری

مقدمه

سناریوها، آینده هاي احتمالی مختلف را براي راهبردنویسان ترسیم می کنند ولی به پیش بینی آینده نمی پردازند. هدف سناریوها در سطحی وراي حالت موجود قرار دارد، زیرا سناریو به خودي خود در مورد هدف خود صحبت نمی کند. سناریوها، به عنوان یک تکنیک و فن اصلی و پایه براي مطالعات آینده پژوهی، از مدتها قبل به عنوان ابزارهایی نیرومند براي کمک به روند تصمیم گیري در قبال عدم قطعیت آینده، مورد استفاده ي برنامه ریزان دولتی، مدیران شرکتها و تحلیلگران نظامی بوده اند. در عمل، سناریوها به مجموعه اي از داستان ها که براساس طرح هایی که با دقت ساخته شده اند، شباهت دارند. این داستان ها می توانند به بیان دیدگاه هاي مختلف و چندگانه پیرامون رویدادهاي پیچیده بپردازند چرا که سناریوها به این رویدادها معنا می بخشند.

امروزه این پرسش که سناریوها چه چیزي هستند؟ غیر واضح و مبهم است و تنها در یک مورد مشخص و روشن است و آن اینکه به صورت فوق العادهاي مشهور و متداول هستند. این مقاله سعی دارد که تمایزات و تفاوتهاي رویکردهاي مختلف در سناریو را روشن سازد و به توصیف ریشه و مبدأ سناریوها و توسعه ي اهداف و درك هاي مختلف پرداخته و طبقه بندي ها و انواع مختلف آن را توصیف کرده و مروري اجمالی بر تکنیک هاي برگزیده ي سناریو ارایه کند، سرانجام آنکه، نکات و معیارهاي کیفیت در مورد ارزیابی فنون و تکنیکهاي سناریو را بیان می دارد. در ادامه مزایا و نواقص این روش مورد بحث و بررسی قرار می گیرند. این مقاله مبتنی بر تحلیل عمیق ادبیات سناریو است و نگاهی اجمالی بر تحقیق هاي جاري و موجود ما پیرامون آینده نگاري (در حین پیشرفت) پرداخته و تا کامل شدن، مسیري طولانی وجود دارد.

 

2. مبدأ و ریشه ي سناریوها 

تحقیق در مورد آینده داراي ریشه ها و کرانه هاي فکري متجانس از جمله تحقیق  درعملیات، برنامه ریزي براساس سناریو، چشم انداز و مدیریت راهبردي است. تاریخ مفهومی آن پیچیده است و تحت تأثیر و نفوذ شماري از شرکتها، نهادها و مکاتب، اندیشکده ي رند، مؤسسه ي تحقیقاتی، استنفورد، شرکت نفتی شل، گروه مشاوره ي سما مترا، و افراد دیگر (هم چون گوده1987 ، رینگلند  1998، ون درهیدن 1996)  قرار گرفته است. آیند ه پژوهی به مراحل اولیه ي تفکر سیستم ها در دهه ي 1940 باز می گردد، زمانی که به طور اساسی به تحلیل امنیتی و راهبردي مرتبط بود.

مفهوم برنامه ریزي براساس سناریو، نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم به عنوان روشی براي برنامه ریزي نظامی ظاهر شد. نیروي هوایی آمریکا سعی در تصور این امر داشت که دشمنان ممکن است چه کاري انجام دهند و براي آماده سازي راهبردهاي بدیل چه باید کرد. فشار زیاد براي استفاده از سناریوها به عنوان یک مدل سازمانی یا نهادي براي شفاف سازي ایده ها در مورد

آینده، به وزارت دفاع در دهه ي 1950 باز می گردد. در دهه ي 1960 ، هرمان کان که با نیروي هوایی آمریکا همکاري داشت، سناریوها را به عنوان ابزاري براي پیش بینی کسب و کار مطرح ساخت. او تبدیل به یکی از آینده پژوهان برجسته ي آمریکا شد. سهم عظیم کان در تفکر نظامی، پله ي ترقی وي بود. مراحل یا تمایزات مشخصی بین وقوع جنگ یا عدم وقوع جنگ تحت

شرایط متفاوت وجود دارند. او نمونه اي از این گام ها را توصیف کرد. براي ترکیب واقعیت با این گامها، باید به بیان جزییات چگونگی ظهور آنها، پاسخ دادن به آنها و خلق یک موقعیت نهایی یا خط پایه ي جدید پرداخت .این کار تنها با پرداختن به پیچیدگی امکان پذیر است.  ذهن انسان قادر به ترکیب و ادغام عمیق است، اما این کار سخت است. ارزش عظیم و بالاي سناریو،

انتخاب عناصر پیچیده و درهم تنیدن آنها به صورت یک داستان است که به شیوه اي منسجم، نظام مند، جامع و قابل تعمق ارایه می شود. ارتش تجربه ي زیادي در انجام این کار دارد که مدیون هرمان کان است. ارتش همچنین بازي جنگ سناریو را به عنوان وسیله اي ارزشمند براي درك جنگ ها و نزاع ها توسعه داده است. جالبترین موارد سناریو، بازيهاي سیاست هستند که

در آنها ارتش، وزارت امور خارجه و دیگر مقامات رسمی دولتی به بازي نقش در موقعیت هایی می پردازند که از نظر واقعی امکان پذیر باشند. آن ها در چند دور به تعامل با یکدیگر خواهند پرداخت. در سناریوها، هیچ کس داراي آگاهی و دانش کامل درباره ي موقعیت نیست و تنها داراي نقش مرکزي یا محوري مشاهده و تعبیر و تفسیر موقعیت متغییر براساس پاسخ هاي بازیگران در سناریو است.

در اوایل دهه ي 1970 ، سناریوها در نتیجه ي کار پییر واك، که یک برنامه ریز در دفاتر لندن شرکت رویال داچ/ شل در بخش تازه تأسیس برنامه ریزي گروهی بود، به بعد جدیدي رسید. موج جدید تمایل و رویکرد به برنامه ریزي براساس سناریو اغلب ناشی از اثر فراموش نشدنی بحران نفتی 1973 است که متوجه ي احتمال وقوع تغییرات عمده ي غیرمنتظره در نظام بین المللی اقتصاد شد. پییر واك و دیگر برنامه ریزان به دنبال رویدادهایی بودند که ممکن است بر قیمت نفت اثر بگذارد و چندین رویداد مهم را یافتند که در حال ظهور بودند. یکی از آنها، تحلیل رفتن ذخایر نفتی ایالات متحده بود. هم زمان، تقاضاي آمریکا براي نفت به شیوه اي ثابت رو به افزایش بود و سازمان در حال ظهور کشورهاي صادر کننده ي نفت (اوپک)، علایمی از قدرت سیاسی خود را نشان می داد. اکثر این کشورها مسلمان بودند و به شدت از حمایت غرب از اسراییل پس از جنگ شش روزه 1967 عصبانی بودند. تیم و گروه برنامه ریزي با نگاه به این وضعیت و موقعیت دریافت که اعراب قیمت هاي بسیار بالاتري براي نفت خود می خواستند و تمامی دلایل گواهی بر این امر بود. به نظر می رسید که این امر قبل از سال 1975 رخ دهد یعنی

هنگامی که در مورد موافقتنامه ها و توافق هاي صورت گرفته در مورد قیمت قدیمی و گذشته ي نفت مذاکرات مجددي صورت گیرد. در نتیجه پییرواك و گروه وي دو سناریو نوشتند که هر یک حاوي مجموعه ي کاملی از داستانها در مورد آینده و جداول قیمت هاي نفت بود. داستان اول، تفکر معمول و عادي را در شل نشان می داد: بهاي نفت تا حدي ثابت باقی می ماند. اما براي

رسیدن به این هدف، باید معجزه اي رخ دهد. به عنوان مثال، میدان هاي جدید نفتی در کشورهاي غیرعربی یافت شوند. سناریوي دوم به آینده اي دیگر نگاه می کرد: بحران نفتی ناشی از اقدام اوپک. پس از ارایه ي این سناریوها به مدیریت شل، تغییري در رفتار آنها رخ نداد. پییرواك یک گام پیش رفت و سناریوهاي عواقب کامل شوك__________هاي احتمالی بهاي نفت را توصیف کرد و سعی داشت که افراد از طریق سناریو این شوكها را درك کنند. او به مدیریت شل هشدار داد، مبنی بر

این که ممکن است صنعت نفت دچار رشد اندك و پایین شود چرا که کشورهاي اوپک در صدد در اختیار گرفتن میدان هاي نفتی شل خواهند بود. آنها نیروهاي موجود در جهان را توصیف کردند و اینکه این نیروها می توانند چه نوع تأثیري بگذارند. این امر به مدیران شل کمک کرد تا به تصور تصمیم هایی که باید بگیرند، بپردازند و درست به موقع بود. در اکتبر 1973 ، پس از

جنگ یوم کیپور در خاورمیانه، شوك بهاي نفت روي داد و هیچ یک از شرکتهاي عمده ي نفتی، به جز شل، آماده ي این تغییر نبودند. مدیریت شرکت به سرعت به آن پاسخ داد و در سالهاي بعد از جایگاه یکی از ضعیفترین هفت شرکت بزرگ نفتی تا آن زمان به دومین شرکت از نظر حجم و شماره ي یک از نظر سودآوري رسید. در نتیجه، هدف برنامه ریزي براساس سناریو، کمک به مدیران جهت تغییر دیدگاه شخصی آنها از واقعیت و نزدیکتر نمودن آن به واقعیت و آینده هاي احتمالی است. هدف نهایی، تصویر دقیق پیش بینی فردا نیست بلکه اخذ تصمیم هاي بهتر در مورد آینده هاي احتمالی (آینده نگاري) است.

توجه عموم به استفاده از سناریوها با انتشار این موضوع بحث انگیز و جنجالی، جلب شد.

محدودیت هاي رشد که توسط دنیس و دونلامیدوز (1967) ارایه شد، اولین اثر حرفه اي جی اگیلوي، پل هاوکن  و پیتر شوارتز  در متن اثرگذار خود با عنوان "هفت فردا" (1980) مطرح شد و پذیرش گسترده تر توسط کار میشل گوده با تأکید خاص بر سهم آنها در تحلیل ریخت شناسی (( 1987 , 1995 در فرانسه، مارتاگرت (1966)  در آمریکا و جیمز رابرتسون (1983) در انگلستان صورت پذیرفت. از این گذشته، تکنیک و فن سناریو به میزان زیادي وابسته به کار پیترشوارتز و همکاران وي در شبکه ي جهانی کسب و کار و نویسندگان دیگر از جمله ون در هیدن، رینگلند و اسلاتر است.

 

3. تعریف و هدف سناریوها 

واژه ي سناریو یک مفهوم مبهم را توصیف می کند که با سایه هاي مختلف معانی به کار می رود و مورد استفاده ي نادرست قرار می گیرد. سناریو را می توان این گونه درك کرد "... نامی عمومی براي رویکردهاي مختلف همچون سناریوهاي برنامه ریزي راهبردي اس آر آي  (مؤسسه ي تحقیقاتی استنفورد)، روش سناریو گوده و تکنیک سناریو بتل. از جنبه ي نظري، سناریوها،

ترکیبی از مسیرهاي مختلف (رویدادها و راهبردهاي بازیگران) هستند که به آینده هاي احتمالی منتهی می شوند. در عمل، سنایوها اغلب صرفا به توصیف مجموعه هایی خاص از رویدادها یا متغیرها می پردازند. تفکر و ایده ي پشت سر این ساختار، ایجاد برنامه ریزي آینده جهت کمینه سازي شگفتیها و گسترش حیطه ي تفکر مدیران پیرامون احتمالات مختلف است.

تعاریف متفاوتی در مورد سناریوها وجود دارند. تعاریف زیر نمونه هایی از این دست هستند و این فهرست تا کامل شدن راهی دراز پیش رو دارد . گوده و روبلات سناریو را به عنوان توصیفی از وضعیت آینده و سلسله اي از رویدادها می دانستند که به فرد اجازه میدهد از موقعیت مبدأ و اصلی خود به سمت آینده حرکت کند. سهیل اظهار می دارد که سناریوها، ابزارهایی

مطلوب و مناسب در آینده پژوهی هستند . براي بعضی از افراد، سناریوها به آینده نگاري آینده کمک می کنند و براي دیگران، آنها به شفاف سازي بدیلها می پردازند. سناریوها مفید هستند زیرا از زمان حال فاصله می گیرند و مسیر آینده را می گشایند و اجازه ي خلق آینده هاي بدیل را می دهند.

وارفیلد (1996) از موسسه ي بتل سناریوها را اینگونه توصیف می کند:"...  توصیف روایی وضعیت احتمالی امور یا توسعه و تحول در طی زمان. سناریو براي ایجاد ارتباط میان تفکرهاي عمیق پیرامون تحولات آینده جهت طرح بحث و اخذ بازخورد و برانگیختن تصور و تخیل بسیار مفید است. در حالیت کلی، سناریوها مبتنی بر اطلاعات کارشناسی کمی هستند اما ممکن است

همچنین داراي اطلاعات کیفی نیز باشند". می توان از سناریوها براي دستیابی به شماري از اهداف مختلف استفاده کرد: سناریوها تصاویر منسجم داخلی از آیندههاي محتمل هستند. آنها در میان مفیدترین ابزارها بوده و دامنه ي کاربرد وسیعی دارند. به عنوان مثال آنها قادر به شرح روندها و بدیلها، اکتشاف اثرات و پیامدهاي تصمیم ها، گزینه ها، سیاست ها و غیره بوده و

می توانند دیدگاه هایی پیرامون توالی هاي علت و معلول ارایه کنند.

بعضی نویسندگان و صاحبنظران به تمایزگذاري بین سناریوسازي و برنامه ریزي براساس سناریو پرداخته اند. سناریوسازي به معناي تفکر در مورد عدم قطعیت پیرامون آینده است: در اساس و پایه به معناي پیش بینی و تصور نتایج متفاوت آینده هاي احتمالی براي موقعیت مدنظر و یا براساس بیان دیوید اینگوار  عصب شناس سوئدي به معناي خلق "حافظه هاي آینده"  است. در این مفهوم، سناریوسازي، اساس مورد نیاز براي برنامه ریزي براساس سناریو است، فناوري مدیریت مورد استفاده ي مدیران جهت ایجاد مدل هاي ذهنی آنها در مورد آینده و در نتیجه اخذ تصمیم هاي بهتر. دیگران، سناریوها را به برنامه ریزي مرتبط می سازند. ویلکینسن (1996) اظهار می دارد که "... برنامه ریزي براساس سناریو می تواند ما را به همان شیوه اي آماده سازد که مدیران شرکت را آماده می کند: به ما کمک می کند که عدم قطعیتهاي پیش روي خود را درك کنیم و آنچه که این عدم قطعیتها معنا می دهند و به ما کمک می کند به تمرین پاسخ خود در برابر آینده هاي احتمالی بپردازیم و به شناخت و کشف آنها جهت شروع به آشکارسازي آینده ها بپردازیم. برنامه ریزي براساس سناریو را می توان ابزاري براي ارتقاي تصمیم گیري در

مقابل زمینه اي از محیط هاي آینده احتمالی در نظر گرفت. شرحی استوار و محکم از محیط هاي کسب وکار داخلی و خارجی که سازمان در آن عمل می کند و در طی زمان توسعه و تحول می یابد، ارایه می کند. همچنین این ادراك جود دارد که "... یک سازمان می تواند دامنه اي از سناریوها را در طی زمان جهت درك عوامل متفاوت اما مرتبط در محیط خارجی و تعامل با عدم قطعیت هاي حساس فراهم آورد.

راتکلیف (2002) ویژگی هاي عمده ي سناریوها را به شرح زیر خلاصه کرده است:

  • ارایه ي تصورها و تخیل هاي بدیل به جاي برون یابی و تعمیم روندها از حال به آینده؛
  • پذیرش دورنماي کیفی و همچنین داده ي کمی؛
  • در نظر گرفتن ناپیوستگی هاي سریع و داده هاي کمی؛
  • ارزیابی ناپیوستگی هاي سریع؛
  • درخواست از تصمیم گیرندگان جهت طرح پرسش در مورد فرض هاي اساسی خود؛
  • خلق سازمان یادگیرنده که داراي واژگان مشترك و پایه اي مؤثر براي ایجاد ارتباط پیچیده - گاهی اوقات پارادوکس گونه ي - شرایط / گزینهها باشد.

بنا به اظهار راتکلیف  ( 1999 )، هدف اولیه و اساسی سناریوها، خلق تصاویر یکپارچه و ترکیبی از چگونگی آینده است. این تصاویر، به نوبه ي خود، محیط و بافتی براي برنامه ریزي، زمینه اي براي آزمایش ایده ها، یا محرکی براي توسعه و تحول جدید می شوند. از این گذشته، سناریوها باید به تصمیم گیرندگان اطلاع رسانی کنند و با نفوذ و تأثیر خود موجب ارتقاي روند تصمیم گیري شوند .

 

در این بافتار و محیط، فهی و راندل (1998) پیشنهاد می کنند که هدف سناریوسازي به شرح زیر است:

  • تقویت درك از طریق کمک به مشاهده ي آینده هاي محتمل، چگونگی وقوع آنها و دلیل رخداد آنها
  • خلق تصمیم هاي جدید از طریق وارد نمودن ملاحظات جدید در سطح
  •   چارچوب بندي مجدد تصمیم هاي موجود از طریق ارایه ي بافت و محیط جدید براي تصمیم ها
  • شناسایی تصمیم هاي مشروط و تصادفی از طریق اکتشاف این امر که اگر شرایطی خاص ظاهر شوند، سازمان ممکن است چه کاري انجام دهد.

 

 نیلسون و واگنر (2000) خاطر نشان ساختند که این سناریوها با حذف موانع تفکر خلاق موجب ترغیب تفکر راهبردي می شوند و  بر مسایل زیر هدف گرفته اند:

  • پیش نگري فرصتها و تهدیدهاي آینده
  • برنامه ریزي آینده هاي چندگانه براساس برنامه ها و تعمیم هاي خوش بینانه و بدبینانه
  • رویدادهاي گذشته
  • تقویت تفکر و یادگیري راهبردي
  • تسهیل هنر ارتباط راهبردي
  • چشم اندازسازي وضعیت آینده
  • چالش یا کنار گذاشتن فرض هایی در مورد آینده ي  رسمی
  • خلق یک نقطه ي تمرکز
  • شکل دهی رهبري براي ابتکارها یا جهت جدید
  • خلق گزینه هایی براي تصمیم گیري
  • خلق چارچوب هایی براي یک چشم انداز مشترك از آینده جهت تأثیرگذاري بر رفتار فردي و سازمانی
  • خلق کانال ارتباط داخلی یا خارجی که در وراي زمان و مکان و مرزهاي سازمانی حرکت کند.

 

 


 

منبع: 

سناریونویسی و رویکردهاي متفاوت آن، مترجم مسعود منزوی، مرکز آینده پژوهی علوم

و فناوري دفاعی  مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، 1388.

ترجمه ای از

Scenario Approaches
History, Differences, Advantages and Disadvantages
DANA MIETZNER AND GUIDO REGER

Scenario ApproachesHistory, Differences, Advantages and Disadvantages

DANA MIETZNER AND GUIDO REGER



تاريخ: ۱۳۹۳/۱۲/۱۵

نظر کاربران
سلام البته سناریو در عمل و برای مدیران ممکن است کمی بحث برانگیز باشد.
برای مطالعه بیشتر بنگرید به:

https://goo.gl/dvAjv7
نوشته شده توسط مهشید در تاریخ ۱۳۹۵/۷/۱۵
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما: