امروز: ۱۳۹۶/۸/۲۹
www.Bohraan.com
پربیننده ترین ها

جستجو
   

سيستم كاربري
E-mail
کلمه رمز
» كلمه رمز خود را فراموش كرده ايد؟
» عضويت کاربران جديد

آمار بازدیدکنندگان سایت

آب و هوا



ارسال به دوستان  نسخه چاپی
یادداشت‌:
 ضرورت و کارکرد نقش مدافعه‌گری جمعیت هلال احمر
حسین شریف‌آرا؛ مدرس موسسه آموزش عالی هلال ایران
 
 
 
 
ضرورت و کارکرد این مفهوم (مدافعه‌گری) در ادبیات نظری و عملیاتی جمعیت هلال‌احمر در فلسفه وجودی، چگونگی شکل‌گیری، ماموریت و اولویت‌های این جمعیت ریشه دارد. درواقع سرنوشت کارآمدی و اثربخشی این جمعیت خیرخواه و انساندوست با همین مفهوم رقم می‌خورد. در ادبیات برنامه‌ریزی و عملیاتی جمعیت هلال‌احمر هر قدر فرآیند حمایتی و توانمندسازی از تحرک، پویایی و اثربخشی بیشتری برخوردار باشد، به همان میزان این جمعیت در انجام ماموریت خیرخواهانه و بشردوستانه موفق‌تر خواهد بود. برای جمعیت هلال‌احمر نجات جان و مال انسان‌ها در برابر هجوم حوادث، تامین کرامت، سلامت و صلح پایدار، افزایش توانمندی، تاب‌آوری و همچنین کاهش خطرپذیری و آسیب‌پذیری مردم و به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر یک ماموریت جدی، راهبردی و اساسنامه‌ای است. مدافعه‌گری فعال، هدفمند و متعهدانه این جمعیت در تسهیل و تحقق این ماموریت، به‌مثابه یک تعهد بلند‌مدت، یک ضرورت هویتی و یک اولویت خاص است. درک درست از این تعهد، هویت و اولویت آن نخستین گام برای ورود به این فعالیت حمایتی و توانمندسازی است. در حقیقت ایجاد و ارتقای درک نظری و عملیاتی درست از این مهم پیش‌نیازی الزامی است. چنین درکی می‌بایست در آغاز در درون جمعیت هلال‌احمر به‌عنوان مدافعه‌گر، افراد و جوامع ذینفع به‌عنوان موضوع مدافعه و افراد، نهادها و  سازمان‌های مسئول و تصمیم‌گیرنده به‌عنوان طرف مدافعه ایجاد و نهادینه شود. خوشبختانه نقشه راه مدافعه‌گری پیش از این هم در چارچوب اساسنامه، برنامه راهبردی و قوانین و مقررات ملی و هم در تعهدات، وظایف و مسئولیت‌های بین‌المللی مندرج در اساسنامه و برنامه راهبردی فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب‌سرخ و هلال‌احمر، تحت حاکمیت اصول بنیادین و ارزش‌های انساندوستانه مشخص شده است. آنچه که در موضوع مدافعه‌گری در حال حاضر از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد، درکی عملیاتی از این مهم است تا بتواند جمعیت هلال‌احمر را در انجام ماموریت و وظایفش به‌عنوان یک جمعیت ملی معین دولت و عضوی از شبکه انساندوستانه بزرگ و بین‌المللی جمعیت‌های ملی صلیب‌سرخ و هلال‌احمر موفق کند. متاسفانه در حال حاضر حوادث همچنان بر جان، مال و محیط پیرامون انسان‌ها تاثیرات مرگباری دارند و توسعه و پیشرفت کشور‌ها را با چالش‌های پیچیده، بازدارنده و جدی مواجه می‌کنند. در این شرایط مدافعه‌گری ازجمله موضوعات حساس و مهم است که می‌تواند در فراگرد چاره‌اندیشی بشر برای کاهش آسیب‌پذیری و خطرپذیری و افزایش توانمندی از نقشی موثر و سازنده برخودار باشد.   
فرهنگ «پیشگیری» جایگزین مفهوم «پاسخ‌دهی به حوادث»
تاکنون به‌رغم تلاش‌ها و موفقیت‌های پی‌درپی کشورها و سازمان‌های کمک‌رسان در تدوین و اجرای برنامه‌های متعدد و معمول، حوادث همچنان تاثیرات مرگبار و مخربی بر زندگی و دارایی‌های بشر و زیرساخت‌های توسعه و پیشرفت دارند. زمانی تنها عملیات برای پاسخ‌دهی به حوادث در مرکز توجه کشورها و سازمان‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی قرار داشت. به همین تناسب، آنها با صرف هزینه‌های سنگین و انرژی بسیار زیاد نسبت به تهیه، تدارک و تجهیز سامانه‌ها، نیروها و ناوگان امدادی و پاسخ‌دهی خود اقدام می‌کردند. درحالی‌که حوادث همچنان جان، مال و زیستگاه‌های انسان‌ها را تهدید و تخریب می‌کرد. ده‌ها، صدها و هزاران انسان جان خود را از دست می‌دادند و زیرساخت‌های توسعه کشور با چالش‌های بازدارنده مواجه می‌شد. آمارهای منتشره حاکی از افزایش مستمر تلفات و خسارت‌های انسانی و غیرانسانی ناشی از رخداد حوادث طبیعی و غیرطبیعی بود و حیات انسانی و توسعه کشورها به‌شدت تحت‌تاثیر این مسأله قرار داشتند. به همین دلیل این موضوع به مساله‌ای جهانی تبدیل شد. در پاسخ به این مسأله و با هدف یافتن راه‌حلی مناسب، کشورها و سازمان‌ها با هماهنگی سازمان ملل اقدام به ایجاد تغییر در نگرش خود برای رویارویی با حوادث کرده و در نتیجه مباحثات مشورتی متعدد در سطوح محلی، ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی به تغییری محوری برای اداره حوادث دست یافتند. بنابراین تغییر محوری، پاسخ‌دهی سنتی به حوادث جای خود را به تفکر برای کاهش خطرپذیری و در نتیجه شکل‌دهی به فرهنگ پیشگیری داد و در همین راستا، دهه نود میلادی به‌عنوان دهه کاهش حوادث طبیعی نامیده شد. این دهه توانست برای کشورها و سازمان‌های کمک‌رسان در عرصه اداره حوادث، فرصتی فراهم آورد تا بتوانند در چارچوب توافقات بین‌المللی، گام‌های موثری در زمینه کاهش رخداد و تاثیرات حوادث، به‌ویژه حوادث طبیعی بردارند. این درحالی است که به‌رغم تلاش‌های انجام شده در زمینه کاهش حوادث و اثرات آنها، دهه 90، همچنان طوفان، زلزله، گردباد و خشکسالی را تجربه می‌کرد. حوادثی که از خود تلفات انسانی و خسارت‌های مالی شدیدتر و نگران‌کننده‌تری به جا می‌گذاشتند. تلفات و خسارت‌هایی که توجه جهانی را برای یافتن راه‌حلی مناسب‌تر به خود معطوف کرد. به این ترتیب دهه 90 با توجه به همه تلاش‌های انجام شده در زمینه کاهش حوادث و تاثیرات آنها در حالی به پایان رسید که جامعه بین‌الملل به این آگاهی دست یافت که حوادث طبیعی تهدید اصلی برای ثبات اقتصادی اجتماعی است؛ پیشگیری از رخداد حوادث، اصلی‌ترین راه‌حل درازمدت در مقابل این تهدید و بزرگترین چالش ایجاد فرهنگ پیشگیری است.
افزایش تاب‌آوری و کاهش آسیب‌پذیری در برابر حوادث
با گذشت این دهه، کشور‌ها و سازمان‌های ملی و بین المللی ‌سال 2000 میلادی را با تجربیات و نتایج دهه 90 در حوزه کاهش بلایای طبیعی آغاز کردند. تجربیات تلخ ناشی از تاثیرات حوادث پیشین و تعهد جمعی و بین‌المللی در کاهش آنها، کشورها را ملزم می‌کرد تا پس از یک دهه فعالیت در حوزه کاهش اثرات نامطلوب حوادث و افزایش توانمندی و تاب‌آوری در برابر آنها، یک بار دیگر کاهش رخداد حوادث و تاثیرات آنها را در دستور کار خود قرار دهند. به‌رغم چالش‌های خاص این حوزه، آنها تلاش‌های بسیار زیادی انجام داده و به موفقیت‌های خوبی نیز دست یافتند که ازجمله می‌توان به اقداماتی اشاره کرد که پس از سونامی اقیانوس هند در 2004 میلادی به‌کارگیری سامانه هشدارهای اولیه در برابر حوادث، به‌ویژه حوادث جوی را به دنبال داشت. البته تدوین و اجرایی کردن چارچوب کاری«هیوگو»* را نیز می‌توان پیشرفت و موفقیتی دیگر به شمار آورد. این دستور کار در ‌سال 2005، ضرورت مدافعه‌گری، بسیج منابع و کاهش خطرپذیری را در قالب یک چارچوب کاری برای 10 سال آینده (2005-2015) در دستور کار خود قرار داد. خوشبختانه براساس آمارهای منتشره از سوی سازمان‌ها و نهادهای مسئول، کشورهای متعهد و سازمان‌های امدادرسان توانسته‌اند گام‌های موثری در زمینه افزایش توانمندی و تاب‌آوری و همچنین کاهش آسیب‌پذیری در برابر تاثیرات مخرب حوادث بردارند. هرچند به‌رغم تلاش‌های صورت پذیرفته، رخداد ده‌ها و صدها حادثه طبیعی و غیرطبیعی بار دیگر توانست هم بر مردم و جوامع محلی تاثیرات شدید و مهلکی گذارد و هم توسعه و پیشرفت کشورها را از ابتدای دهه جدید با چالش‌های جدی مواجه کند که ازجمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:  زلزله بم در ایران، سونامی در اقیانوس هند، زلزله کشمیر در پاکستان، طوفان کاترینا در آمریکا، سیل در موزامبیک، زلزله در پرو، طوفان فلیکس در آمریکای مرکزی، زلزله سیچوان در چین، طوفان نرگس در میانمار، زلزله پرتوپرنس در‌هائیتی، سیل در پاکستان، زلزله و سونامی در ژاپن.
چارچوب کاهش خطرپذیری حوادث سندای
با گذشت زمان و فرا رسیدن ‌سال 2016 میلادی، مهلت تعیین‌شده برای کشورها در چارچوب کاری «هیوگو» برای انجام اقدامات موثر در کاهش حوادث و تاثیرات آنها و ارایه گزارش در زمینه چالش‌ها و پیشرفت‌ها به پایان خود نزدیک شد. اهمیت جهانی این موضوع و ضرورت ادامه فعالیت‌ها کشورها را بر آن داشت تا پس از ارزیابی‌ها و مباحثات مشورتی متعدد، درنهایت چارچوب کاری کاهش خطرپذیری سندای (2030-2015) را در جریان سومین کنفرانس بین‌المللی سازمان ملل در سندای ژاپن در ماه مارس‌ سال 2015 تصویب کرده و در دستور کار خود برای یک بازه زمانی پانزه ساله قرار دهند. انتظار می‌رفت که با توجه به تجربیات پیشین، به‌ویژه 25‌سال اخیر، کشور‌ها توانسته باشند به پیشرفت‌های چشمگیرتری در حوزه کاهش رخداد و تاثیر حوادث دست یابند، اما این مهم میسر نشد.‌ سال 2015 میلادی نیز به پایان رسید و علیرغم پیشرفت‌های زیادی در زمینه مدافعه‌گری برای کاهش رخداد و تاثیرات حوادث و افزایش توانمندی و تاب‌آوری، همچنان کشورها تا موفقیت کامل در عمل به تعهدتشان فاصله بسیار زیادی داشتند. حال زمان آن رسیده است تا کشور‌ها بار دیگر تلاش ورزند و  برای 15‌سال پیش رو به پیشرفت‌های دیگری در زمینه انجام تعهداتشان دست یابند. کشور ایران نیز به‌عنوان عضوی در این مشارکت و عزم جهانی با توجه به نقشه و الگوی آسیب‌پذیری‌ها در برابرحوادث کشور و تامین توسعه و پیشرفت پایدار ملزم به انجام تعهدات خود است. در همین راستا، جمعیت هلال‌احمر ایران نیز به‌عنوان معین و بازوی دولت در فعالیت‌های خیرخواهانه و انساندوستانه محلی، ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی موظف است تا ماموریت و سهم خود را در کاهش آسیب‌پذیری و رخداد حوادث و تاثیرات آنها و همچنین مدافعه‌گری در افزایش تاب‌آوری و توانمندی مردم به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر به انجام برساند. با وجود این، پیش از شروع فعالیت‌ها در چارچوب کاهش خطرپذیری حوادث سندای برای 15‌سال پیش رو، پاسخ مناسب به پرسش‌های اساسی زیر می‌تواند فعالیت‌های جدید را در مقایسه با فعالیت‌ها و تجربیات پیشین به نتایج موثرتر و پیشرفته‌تری برساند.
چرا علیرغم قراردادن اقدامات آمادگی و کاهش خطرپذیری و فرهنگ پیشگیری در کاهش رخداد حوادث به جای پاسخ‌دهی تک ساحتی، سنتی و محدود به حوادث و پیشرفت‌های به دست آمده در زمینه کاهش خطرپذیری، همچنان حوادث از دایره کنترل کشورها و سازمان‌های امدادرسان خارج است و تاثیرات مرگبار و مخربی بر افراد و جوامع انسانی و فرآیند توسعه و پیشرفت آنان دارد؟
جمعیت هلال‌احمر ایران چگونه می‌تواند، در چارچوب ماموریت و وظایف خود به‌عنوان معین دولت در انجام خدمات بشردوستانه و عضوی از شبکه بین‌المللی جمعیت‌های صلیب‌سرخ و هلال احمر، از نقش و کارکردی موثرتر در این زمینه برخوردار باشد؟
در بررسی و بازخوانی چالش‌های اجرایی چارچوب کاری «هیوگو» برای ایجاد تاب‌آوری ملت‌ها و جوامع می‌توان به اطلاعات مناسبی برای پاسخ به پرسش اول رسید که شماری از آنها را می‌توان به ترتیب زیر فهرست کرد: 
افراد و سازمان‌های عهده‌دار اجرای سیاست‌های مدافعه‌گری، خود از شناخت و درک کافی از ضرورت و کارکرد مدافعه‌گری برخوردار نبوده‌اند.
افراد و سازمان‌های مسئول اجرای سیاست‌های مدافعه‌گری، از نیاز‌های واقعی افراد و جوامع نیازمند مدافعه‌گری اطلاعات کافی و واقعی نداشته‌اند.
مدافعه‌گری فعالیتی دو سویه است. حضور مدافعه‌گر و مدافعه‌شونده در فعالیت‌های مدافعه‌گری الزامی است. افراد و سازمان‌های نیازمند مدافعه‌گری از اطلاعات و درک لازم، برای ورود به حوزه فعالیت‌های مدافعه‌گری، برخوردار نبوده‌اند.
اطلاع‌رسانی و تاثیرگذاری بر سیاست‌ها، ساختار، سازوکارها و افراد کلیدی در نظام تصمیم‌گیری به‌گونه‌ای مطلوب انجام نشده است.
روابط و ارتباطات مناسب با افراد و نهادهای تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیرنده موجود نبوده است.
مدافعه‌گری از افراد و جوامع علیرغم وجود شیوه‌های علمی و جدید، به صورت سنتی انجام شده است.
تمرکز کافی بر خطرات بالقوه، انجام نشده و پراکنده‌کاری‌ها تحقق اهداف چارچوب کاری را در مواردی با چالش روبه‌رو کرده‌اند. 
برای طراحی راهبرد مدافعه‌گری، زیرساخت‌های آسیب‌پذیری افراد و جوامع به خوبی شناسایی نشده و در مجموعه فعالیت‌ها از اولویت برخوردار نبوده‌اند.
مدافعه‌گر، مدافعه‌شونده و افراد و سازمان‌های تصمیم‌ساز، تصمیم گیرنده و کلیدی، به مقدار کافی از تعهد، مسئولیت‌پذیری و باور به کارکرد و ضرورت مدافعه‌گری در ایجاد تاب‌آوری و توانمندی بیشتر برخوردار نبوده‌اند.
جمعیت به‌ویژه در شهرها از رشدی انفجاری برخوردار بوده و پدیده شهرنشینی در کنار ساخت و سازهای نامناسب به عاملی بازدارنده برای توسعه و پیشرفت تبدیل شده است.
رخداد تغییرات اقلیمی، تغییر محیط‌زیست، الگوی زندگی و رها شدن زمین‌های روستایی و مداخله‌های غیرعلمی به نیت سودآوری‌های مقطعی و بدون برنامه در مقیاس وسیع صورت پذیرفته است.
و برای پاسخ به پرسش دوم مبنی بر این‌که جمعیت هلال‌احمر ایران چگونه می‌تواند از نقش و کارکردی موثرتر در این زمینه برخوردار باشد، به ذکر پیشنهادهای زیر می‌پردازیم. توجه به پیشنهادات زیر و عملیاتی کردن آنها از سوی جمعیت هلال‌احمر ایران می‌تواند به خوبی این جمعیت را از نقش و کارکردی موثرتر در حوزه مدافعه‌گری برخوردار کند.
*قرار دادن مدافعه‌گری به‌عنوان یک هدف راهبردی در برنامه راهبری جمعیت.
*جریان‌سازی مفهوم نظری و عملیاتی خطرپذیری با تاکید بر مدافعه‌گری.
*اجرای فرآیند ارزیابی، تحلیل و اولویت‌بندی نیازها به‌عنوان پیش‌نیاز برای برنامه‌ریزی و اجرای فرآیند حمایتی و توانمندسازی مدافعه‌گری.
*ایفای نقش موثر و مدافعه‌گرایانه در برنامه‌های کاهش خطرپذیری ملی.
*تشکیل کمیته شناسایی موضوعات در حوزه مدافعه‌گری.
*حضور مدافعه‌گرایان در برنامه ششم توسعه کشور در راستای ماموریت انساندوستانه و معین دولت.
*تدوین نقشه راه مدافعه‌گری جمعیت.
 *بازنگری اساسنامه‌ای به فعالیت‌های حوزه کاهش حوادث و تاثیرات با هدف دستیابی به درک عمیق و قانونی از جایگاه مدافعه‌گری به‌عنوان یکی از اقدامات پیش‌نیاز در مجموعه فعالیت‌های کاهش رخداد و تاثیرات حوادث.
پی نوشت: چارچوب کاری هیوگو سندی کلیدی برای ایجاد تاب‌آوری میان ملل و جوامع در برابر حوادث است که توسط کشور‌های عضو سازمان ملل در‌سال 2005 میلادی به تصویب رسید. به موجب این سند، کشورها متعهد شدند که متعهدانه تا‌ سال 2015 نسبت به حمایت و ترغیب رویکردی نظام‏مند و راهبردی برای کاهش آسیب‌پذیری‌ها و خطر‌پذیری‌ها اقدام کنند. خوانندگان محترم می‌توانند جهت اطلاع بیشتر به ترجمه این سند تحت عنوان «چارچوب کاری هیوگو برای سال‌های 2015-2005، ایجاد تاب‌آوری ملل و جوامع در برابر بحران‌ها» به سر ویراستاری جناب بیژن یاور مراجعه کنند.
 خوانندگان محترم می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر از آمار و ارقام حوادث در دهه‏های مختلف و همچنین اقدامات انجام شده در زمینه کاهش خطرات و تاثیرات حوادث به گزارش سالانه سازمانه‌های بین‌المللی به‌ویژه گزارش‌های سالانه اوچا و فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب‌سرخ و هلال‌احمر مراجعه کنند.
تاريخ: ۱۳۹۴/۱۰/۲۷

نظر کاربران
نام:
پست الکترونیکی:
نظر شما: